آشنایی با فرقهای شیعی
 
 
 شیعه دراصطلاح، به کسانی گفته می شود که به امامت وخلافت بلا فصل علی علیه السلام اعتقاددارند وبر این عقیده اند که امامت او از طریق نصٌ جلیٌ یاخفیٌ[2] ثابت شده است وامامت حق او وفرزندان او است[3] .
   شیعه‏، یکى از بزرگ ترین فرق‏ اسلامى است که در عصر پیامبر (ص)پى ریزى شده است و پیروانى پیدا کرده و پس از رحلت آن حضرت، به تدریج رشد نموده است، وبر این باورند که خلافت اسلامى که البته ولایت باطنى و پیشوائى معنوى لازم لاینفک آن است، از آن على و اولاد على علیه السّلام است که به موجب تصریح خود پیغمبر اکرم (ص)وسایر ائمه، اهل بیت، دوازده تن مى باشند[4].ولی مدتی نگذشت که عواملی باعث شد که گروه های از دل تشیٌع اصیل انشعاب پیدا کنندو امامت را منحصر در اهل بیت دوازده گانه ندانند .
 
زمینه ها وعوامل پیدایش فرق تشیٌع
پدید آمدن فرقه‏هاى گوناگون در تشیّع، بخاطر درک ناصحیح مفاهیم دینى و منافع و اغراض شخصى.و اختلاف  بر سر شمار امامان و چگونگى تعیین امام بود که این اختلاف به تدریج در امامت و جانشینى رسول خدا (ص) و چگونگى تعیین، نصب و ویژگى‏هاى شخصى امام و مسائل فکرى و اصول عقیدتى و مسائل فرعى فقهى ،توسعه پیدا کرد.[5]
 
آغاز فرق تشیٌع 
شیعه در زمان سه پیشوای اول(حضرت امیرالمؤ منین على و حسن بن على و حسین بن على علیهم السّلام)هیچگونه انشعابی نداشت[6] اما طولی نکشید که شیعیان در میان  خودشان بعد از شهادت امام سوم دچار اختلاف و انشعاب داخلی شدند.ودر این هنگام بود که فرقه های شیعه یکی پس از دیگری به خاطر اختلاف بر سر امامت ورهبری،وعواملی که ذکر شد،از اصل نخستین تشیٌع جداشدند وگروه وفرقه خاصٌی را به وجود آورده وباعث گمراهی عده ای از مسیر اصلی تشیٌع شدند امروزه بیشتر این فرق تشیٌع منقرض شده است[7] وتنها نامی از آنها در لابلای کتابها به چشم می خورد.هرچند شمار فرقه های شیعه را کسانی مانند شهرستانی بسیار ذکر کرده اند[8] ولی مشهورترین فرقه های شیعه که فرقه نویسان ذکرکرده­اند: کیسانیّه، زیدیّه، اسماعیلیّه، امامیّه، فطحیّه و غلات[9]هستند
 
فرقه ی کیسانیٌه
   کیسانیٌه، نام یکی از فرقه های شیعه است که چندسال بعد از شهادت امام حسین علیه السلام به وجود آمد واین گروه اولین فرقه ای بود که از درون تشیٌع انشعاب پیدا کرد وآنان براین باورند که امامت بعداز آن حضرت به برادرش محمد حنفیه رسیداست ومجمد حنفیه همان مهدی موعود است واینکه او نمرده ودر کوه رضوی در اطراف مکه غائب شده است و به زودى باز مى گردد و فرمانرواى زمین مى شود[10]
 
اختلاف در نام گذاری این فرقه به کیسان
کیسانیٌه رابه کیسان نسبت داده اند در این که کیسان چه کسی است چند قول مطرح است:
1)آیت الله سبحانی اولین قول را این چنین بیان می کند که کیسان نام محمد بن حنفیه است [11] 
2).کیسان بنابر قول گروهى از فرقه نویسندگان، آزاد کرده امام على علیه السلام بوده است[12]
3).و به قول گروهى دیگر: کیسان مختار ثقفى مى باشد، و کیسانیه منسوب به او مى باشند[13]در علت نام گذاری مختار به این لقب نوبختی چنین می گوید :مختار رالقب کیسان داده شده است بخاطر اینکه رئیس شهربانی او که ابوعمره بود کیسان نام داشت.[14]  
  4).علامٌه مجلسی روایتی را نقل می کندکه  با استناد به آن کیسان لقب خود مختار است ؛روایت این است که روزی مختار بر ران حضرت علی (ع)نشسته بودوحضرت دست بر سر اومی کشیدو می فرمود :یا کیس یا کیس (ای باهوش )» [15] وبه خاطر این، کیسان نامیده شداین روایت را اشعری از بحار نقل می کند ویکی از علت های نام گذاری این فرقه به کیسانیه به شمار می آورد .[16]
 
انشعاب های داخلی کیسانیٌه
   بعضی از کتابهای ملل ونحل کیسانیٌه رابه یازده فرقه تقسیم کرده اند[17]ولی نوبختی آنان را به سه گروه :مختاریٌه (کیسانیه خالص)؛پیروان مختار ثقفی هستند[18]،حارثیٌه ؛پیروان عبدالله بن حارث را گویند [19]وعباسیٌه؛ این گروه امامت را در فرزندان عباس می دانند،[20]تقسیم کرده است. [21]  
 
پیدایش وعقاید فرقه ی زیدیٌه
   این فرقه از جمله فرقه های شیعه است که امام علی (ع)رابه عنوان امام وجانشین پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله می شناسند وپس از ایشان به امامت امام حسن(ع) وامام حسین (ع)عقیده دارند ولی بعد از امام حسین (ع)،زید فرزندامام سجاد (ع)را  امام می دانند پس از شهادت امام حسین (ع)،چون زید­بن­علی (122-80ﻫ)علیه­امویان شورید، برخى شیعیان پنداشتند که او امام است؛ زیرا به گمان آنان امام، کسى است که دو شرط داشته باشد :1).از نسل فاطمه(ع) باشد ،2).با شمشیر قیام کند. این گروه، خود را «زیدیّه» خواندند.این در حالی است که  بعضی ازعلماى شیعه بر این باورند که زید بن على (ع) هیچ گاه ادّعاى امامت نکرده و حضرت باقر(ع) و حضرت صادق (ع) را امام مى‏دانسته است [22]
    بنا به آنچه گفته اند (زیدیٌه) در اصول اسلام، مذاق معتزله و در فروع، فقه ابى حنیفه رئیس یکى از چهار مذهب اهل سنت را دارند. اختلافات مختصرى نیز در پاره اى از مسائل در میانشان هست‏.[23]
 
انشعابات زیدیٌه
  نویسندگان ملل ونحل در تقسیم فرقه های زیدیٌه باهم یک نظر نیستندولی مشهورترین ومهمترین این فرقه به سه دسته تقسیم می شود :جارودیٌه ،صالحیٌه وسلیمانیٌه.
 
جارودیٌه
   آنان پیروان ابی الجارود[24] منذر همدانی (م 150ق)وی ابتدا از اصحاب امام باقر (ع) وامام صادق(ع) بود بعدبه فرقه زیدیٌه پیوست وآنهارا گرد خود جمع کرد .امام باقر (ع)اورا «سرحوب» لقب داده بود ومى‏گفت: این سرحوب،‏ شیطانى کور است که در دریا جاى دارد[25]. بخاطر همین این فرقه به «سرحوبیٌه»، معروف شدند اینان به خلافت بلافصل على بن ابى طالب (ع)عقیده دارند وکسی که ترک بیعت با علی(ع) کند، اورا کافر می دانند. وپس از امام على (ع)، دو فرزندش، امام حسن و امام حسین (ع) به امامت رسیده‏اند و پس از این دو امام، هر کس از فرزندان آنان قیام کند و شوراى مسلمانان او را به امامت برگزیند، امام است. [26]درمورد امام آخر دچاراختلاف شده اند عده ای ازجارودیٌه به نام (محمدیٌه ) قائل به امامت محمّد بن عبداللّه بن حسن بن حسن بن على بن ابى طالب (علیهماالسلام ) که همان (نفس زکیه ) است مى باشد، و مى گوید: او امام منتظر و مهدى این امت است و رجعت خواهد نمود. او نمرده است و کشته نشد و خروج مى کند، و دنیا را پر از عدل و داد مى نماید.دسته دیگر از آنان معروف به (طالقانیه ) که به مرگ (نفس زکیه ) اعتراف دارند و مى گویند امامت در محمّد بن قاسم می باشد ، و او نمرده است و کشته نشده و خروج خواهد نمود و دسته سوم از آنان به نام (عمریٌه ) ،مى گویند امام منتظر یحیى بن عمر است که معروف است در کوفه کشته شد، ولى کشته نشده است .[27]
 
سلیمانیٌه (جریریٌه)
  پیروان سلیمان بن جریر را،«سلیمانیٌه» می گویند . عقیده وى در مسأله ى امامت اینگونه است :
الف: راه تعیین امام شوراست (امامت انتخابى است، نه انتصاب از جانب خدا و پیامبر)
ب : با رأى دو نفر نیز امام تعیین مى شود.
ج : امامت مفضول با وجود افضل جایز است.
د : امامت ابوبکر و عمر که به انتخاب امت انجام گرفت صحیح بود، و گاهى مى گفت: اگر چه امت با وجود على در انتخاب آنان مرتکب خطا گردید، ولى چون خطاى اجتهادى بود به درجه ى فسق نمى رسد.
وعثمان را به دلیل بدعت هایى که در دین انجام داد، و عایشه و طلحه و زبیر را به سبب جنگ با حضرت على (ع) تکفیر مى کرد. هم چنین عقیده ى ائمه ى شیعه را در مسأله ى تقیّه و بدا به شدّت ردّ مى کرد.[28]
 
صالحیٌه (بتریٌه)
  «صالحیٌه» پیروان حسن بن صالح بن حى(168ق) و کثیرالنواء ملقّب به ابتر بودند: عقیده ى آنان در مسأله ى امامت این بود:
  على علیه السلام پس از پیامبر(ص) بر دیگران برتر، و به امر امامت سزاوارتر بود، لیکن خود او از روى میل و رغبت امامت را به دیگران تفویض کرد. و ما به آنچه على (ع)به آن راضى گردید رضایت مى دهیم.
امامت مفضول در صورتى که فاضل و افضل به آن راضى باشند جایز است.
درباره ى عثمان باید توقف کرد و سخن در مدح و ذمّ او نگفت، زیرا از یک طرف جزء ده نفری است که به بهشت بشارت داده شده اند، و از طرف دیگر بدعت هایى را در دنیاى اسلام انجام داد و روشى را برگزید که مورد رضایت صحابه نبود.
  وهر یک از فرزندان فاطمه علیهاالسلام که عالم و زاهد و شجاع باشد و قیام کند امام خواهد بود[29]
 
تاریخ ظهور فرقه اسماعیلیٌه
   پیدایش فرقه اسماعیلیٌه به نیمه قرن دوم هجری پس از شهادت امام صادق علیه السلام(148ق)باز می گردد که در آن زمان شیعه به چندفرقه انشعاب پیدا کرد:
1- ناووسیٌه: آنان گروهى بودند که مرگ امام صادق علیه السلام را انکار کرده و او را آخرین امام شیعه و مهدى موعود دانستند، وچون رهبر آنان عبداللّه بن ناووس نام داشت، به ناووسیٌه شهرت یافتند[30]
2ـ فطحیٌه: آنان کسانى بودند که عبدالله افطح را امام و جانشین حضرت صادق علیه السلام دانستند. (افطح در لغت به معنى عریض است، و چون عبدالله داراى سر یا پاهاى عریض بود به این لقب شهرت یافته است.) عبدالله پس از اسماعیل بزرگ ترین فرزند امام صادق علیه السلام بود[31]
3-سمیطیٌه: آنان گروهى اند که پس از امام صادق علیه السلام به امامت فرزند دیگر امام (محمد) معتقد شدند. از آنجا که رهبر این فرقه، یحیى بن ابى السمیط نام داشت، به سمیطیٌه معروف شدند. [32]
4ـ موسویّه: آنان کسانى اند که به امامت موسى بن جعفرالکاظم علیه السلام معتقدهستند واورامهدی منتظر می دانند [33] 
5ـ اسماعیلیٌه: آنان کسانى بودند که اسماعیل (101 ـ 138 ق) بزرگ ترین فرزند امام صادق علیه السلام را که در زمان حیات پدر درگذشت، امام دانستند[34]، و به فرقه هایى تقسیم شدند که برخى منقرض گردیده و برخى همچنان باقی هستند.[35]
 
فرقه های اسماعیلیٌه
  الف) اسماعیلیٌه ى خالص: آنان گروهى بودند که به امامت اسماعیل گرویده و مرگ او را انکار کرده، گفتند او زنده و غایب است و روزى ظهور خواهد کرد.[36]
ب) مبارکیٌه: آنان کسانى اند که به مرگ اسماعیل اعتراف کردند، ولى در مسأله ى امامت بر این عقیده شدند که منصب امامت از اسماعیل به فرزندش محمد منتقل گردیده است[37]
ج) قرمطیٌه(قرامطه): پس از گذشت زمانى  از مبارکیٌه شاخه ای به وجود آمد که به قرامطه شهرت یافت ، گفتند: محمد بن اسماعیل زنده و هفتمین و آخرین امام است[38]
 
فرقه امامیٌه
   شیعه امامیٌه، فرقه ای است که به اثنی عشریه (دوازده امامی )معروف شده است ومعتقد به دوازده امام از بنی هاشم هستند  که پیامبر آنها را از جانب خدابه امامت ورهبری منصوب کرده است وآنها 1-امام علی بن ابی طالب (ع) 2-امام حسن بن علی (ع)3-امام حسین بن علی (ع)4-امام علی بن حسین (ع)5-امام محمدبن علی (ع)6-امام جعفربن محمد (ع)7-امام موسی بن جعفر (ع)8- امام علی بن موسی (ع)9-امام محمدبن علی 10-امام علی بن محمد 11-امام حسن بن علی (ع)12-امام محمدبن حسن المهدی ،می باشند .[39] واصول مذهب شیعه اثنا عشریه توحید ،نبوت ،معاد ،عدل وامامت است
 
غالیان
  غلات[40] گروهى از متظاهرین به اسلامند که امیرالمؤمنین و امامان و فرزندان او را به مقام الوهیّت و نبوت توصیف کردند، و در حق آنان از حدّ اعتدال تجاوز کردند....وآنها گمراه وکافر هستند [41]تاریخچه غلوٌبه به دوره حکومت حضرت علی (ع)می رسد که روایاتی در مورد غلوٌ  در باره آن حضرت رسیده است وحدود 100روایت را مجلسی در بحارجلد25 در ردٌغلو ذکرکرده است که نیاز به بررسی بیشتری دارد. غلودر زمان امام باقر(ع)وامام صادق(ع) به اوج خودرسید که این دو بزرگوار با شدت تمام با غالیان مبارزه کرده وآنها را مورد تکذیب قرار دادند [42] این فرقه به گروهای زیادی بشاریٌه [43]، بیانیٌه [44]نصیریٌه[45]، اهل حق[46]  ،بکتاشیٌه [47]وغیره انشعاب پیدا کرده است .  
  اینها مهمترین فرقه هایی تشیٌع بودکه به طور چکیده بیان شد،ویکی از علٌت های به وجود آمدن سه فرقه مهمٌ، کیسانیٌه، زیدیٌه، اسماعیلیهٌ در درون شیعه، بیشتر بخاطر اختلاف درمسئله امامت ورهبری بوده است و فرقه غالیان را بسیاری از دانشمندان شیعه جزءتشیٌع نمی شمارند[48] ودیگر فرقه ها ی انحرافی مثل شیخیٌه ،بابیٌه،بهائیه ،احمدیٌه را ازفرقه های انحرافی وگمراه به شمار می آیندکه نیاز به بررسی بیشتر دارد .
 


[1] ). زبیدى،محمّد بن محمّد بن عبد الرزّاق الحسینی زبیدی ، تاج العروس من جواهر القاموس،‌ بیروت- لبنان، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع‌،‌1414 ه‍ ق، چاپ: اول‌،ج11ص257‌
[2] ). قائلان به «نص جلّى» یعنى کسانى که به نص و تعیین آشکار قایل شدند، و گویند: پیغمبر به نص جلّى در روز غدیر خم على (ع) را به خلافت و امامت برگزید، و آنان امامیه هستند.وقائلان به «نص‏ خفى‏» که همان زیدیه باشند و گفتند: نصى را که پیغمبر درباره على کرده «نص‏ خفى‏» یعنى تعیین پنهان است .
[3] ). شهرستانى ،محمد بن عبد الکریم بن أحمد، وکنیه اش  أبو الفتح ،الملل و النحل،دو جلدی  تحقیق محمد بدران، ایران؛ قم،‏ الشریف الرضی،1364 ش‏،چاپ: سوم،ج1ص169
[4] ). علامه طباطبایى‏،محمد حسین طباطبایى‏، شیعه در اسلام‏،ایران قم‏: دفتر نشر اسلامى‏،1378 ش‏، چاپ: سیزدهم‏،ص73
[5] ).آ یت الله سبحانی در «بحوث فی الملل و النحل‏،قم‏،مؤسسة النشر الإسلامی- مؤسسة الإمام الصادق (ع‏)سال وچاپ: گوناگون‏،ج1ص50 » چند عامل مهم که باعث تفرقه بین امت اسلامی شد را بیان می کند که بعضی از این عوامل را می توان از زمینه های اختلاف در تشیع هم به شمار آورد : 1. تعصّبات‏ قبیله‏اى و خانوادگی که بزرگترین اختلاف در باره رهبری وامامت بعد از پیامبر (ص)بود؛2. برداشت‏هاى نادرست از حقایق و منابع دینى؛3. ممانعت برخى کسان و گروه‏ها از نشر و نقل و کتابت احادیث پیامبر (ص)؛4. تأثیر باورهاى ادیان دیگر؛ همانند بدعت‏هاى دینى یهود، آموزه‏هاى سست مسیحیت و اساطیر مجوس؛5. آشنایى مسلمانان با فرهنگ و آداب ملل دیگر؛ همچون ایرانیان، رومیان و هندیان؛6. اجتهاد در برابر نص
[6] ). طباطبایى‏، شیعه در اسلام‏ ‏،ص64
[7]). چند فرقه مهم شیعه که منقرض شده اند ؛1.کیسانیه ،2.فطحیه که عبدالله افطح فرزند امام صادق (ع)را امام می دانستند 3.واقفیه ؛در امامت  حضرت موس بن جعفر متوقف شدند (این فرقه در دوران امامت حضرت جواد (ع) بر اثر توبه بیشتر آنان و قبول امامت آن حضرت از میان رفتند) علامه طباطبایی در شیعه در اسلام‏ص65-66 ‏،
[8] ).شهرستانی ،الملل والنحل ج1ص169الی 235.«نکته ای که باید به آن اشاره کنیم این است که شهرستانی بخاطر تعصبات سیاسی یا تضعیف شیعه فرقه های زیادی را به شیعه نسبت می دهد که وجود خارجی ندارندودر تعصٌب او همین بس که علامه مطهری در مجموعه آثار ج18 ص74،از او به عنوان دشمن تشیٌع یاد می کند».
[9] ).لازم به یاد آوری است که هرچند فرقه نویسان غلات را از تشیٌع به شمار آورده اند ولی  علمای شیعه ،آنهارا کافر ونجس دانسته واز فرق شیعه نمی شمارند .
[10] ). نوبختى‏، حسن بن موسى نوبختى‏،فرق الشیعة، بیروت، دار الأضواء،1404 ق‏، چاپ: دوم‏،ص26-27
[11] ).سبحانی ،بحوث فی الملل والتحل ،ج7ص31
[12] ).شهرستانى، الملل و النحل،ج1 ص170
[13] ). بغدادى‏، عبد القاهر بغدادى؛ الفرق بین الفرق و بیان الفرقة الناجیة منهم‏، بیروت‏، دار الجیل- دار الآفاق‏،1408 ق‏،ص27
[14] ). نوبختى‏، حسن بن موسى نوبختى‏،فرق الشیعة،ص23 نوبختی در شرح حال ابو عمره می نویسد : این مرد در گفتار ورفتار از مختار سخت تر وتند تر بود ومی گفت محمدبن حنفیه امام وجانشین علی بن ابی طالب است ومختار کارگزار او می باشدوهرکه خودرا برعلی علیه السلام مقدٌم داشته است، کافر می دانست ونیزاصحاب صفٌین وجمل راکافر می شمردو می گفت جبرئیل برمختار فرو می آیدواز طرف خدا به اووحی می شودولی مختار اورا نمی بیند.برخی دیگرمی گویند که مختار به نام کیسان نامی که غلام علی بن ابی طالب(ع) بود، کیسان خوانده شده است و او کسی بود که مختار رابه خونخواهی حسین بن علی(ع) واداشت وکشندگان آن حضرت رامعرفی می کردورازدار ورایزن ودست اندر کار وی بود.
[15]). . مجلسی ،محمد باقر مجلسی،بحار الأنوار، بیروت،‏ مؤسسة الوفاء،1404 ق‏،ج45ص351
[16] اشعرى قمى ، سعد بن عبد الله اشعرى قمى‏، المقالات و الفرق‏،(بی جا) مرکز انتشارات علمى و فرهنگى،‏1360 ش‏، چاپ: دومص164
[17] ).اشعرى، : ابو الحسن اشعرى ،مقالات الإسلامیین و اختلاف المصلین،‏ آلمان- ویسبادن، فرانس شتاینر ‏،1400، چاپ: سوم‏،ص18-23
[18] .شهرستانی ، الملل و النحل ج1 ص171
[19]) .نوبختی ،فرق الشیعه ص32
[20] )،همان ص36
[21]) .همان ص 31-36
[22]) . مجلسى ،محمدباقر مجلسی،مرآة العقول‏، تحقیق سید هاشم رسولى‏، تهران‏، دار الکتب الإسلامیة،1404 ق‏، چاپ: دوم‏،ج4ص118
[23] ).طباطبایی ،شیعه در اسلام ،ص67به نقل از ملل ونحل شهرستانی وکامل ابن اثیر
[24] ). ابو الحسن اشعرى، مقالات الإسلامیین و اختلاف المصلین‏،ص66:
[25] ).شهرستانی ،الملل والنحل ،، ج‏1، ص: 185
[26] ).نوبختی ،فرق الشیعه،ص21
[27] ). اشعری ،مقالات الإسلامیین و اختلاف المصلین    النص   67
[28]) .شهرستانی ،الملل والنحل ،ج1ص186
[29] ).همان ج1ص187-188
[30] ).نوبختی ،فرق الشیعه ،ص67
[31]) . شیخ مفید، محمد بن محمد بن النعمان ابن المعلم أبی عبد الله، العکبری، البغدادی، الفصول المختارة،: قم‏، المؤتمر العالمی للشیخ المفید،1413 ق‏، چاپ: اول‏،ص306
[32] ).نوبختی ،فرق الشیعه ص77
[33] )،بغدادی ،الفرق بین الفرق ،ص46
[34] ).نوبختی ،فرق الشیعه ص67
[35] ). لقب های دیگری هم برای اسماعیلیه مانند باطنیه، تعلیمیه، سبعیه، حشیشیه، ملاحده و قرامطه ذکر شده است .
[36] همان ،67-68
[37] .همان ،68-69
 ([38] .همان،71-72
[39] ). علامه حلى، ابن طهر حسن بن یوسف‏ حلی،کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد ،: قم‏، مؤسسه امام صادق (ع)،‏1382 ش‏، چاپ: دوم‏
[40] ). علامه مجلسى مظاهر غلو را در اعتقاد به این امور، برشمرده است:1).الوهیت پیامبر و ائمه ى طاهرین علیهم السلام2)در معبودیت یا خالقیت و رازقیت شریک خدایند.3)حلول خداوند در آن ها یا اتحاد خداوند با آنان.4)آنان بدون وحى و الهام الهى، از غیب آگاهند.5)ـ نبوت درباره ى ائمّه ى طاهرین علیهم السلام .6 )
ـ تناسخ ارواح ائمه در بدن هاى یکدیگر.7)با معرفت آنان، اطاعت خداوند و ترک معصیت الهى لازم نیست .مجلسی بحارج25ص346
[41] ). شیخ مفید، محمد بن محمد بن النعمان ابن المعلم أبی عبد الله، العکبری، البغدادی ،تصحیح اعتقادات الإمامیة،قم،‏المؤتمر العالمی للشیخ المفید،1413 ق‏،چلپ اول،ص131
[42] ).علامه مجلسى‏، بحا رالانوار، ج25 ص265
[43] ).پیروان بشارشعیری کوفی: که گویند علی (ع) خداست ومحمد بنده علی (ع)است .اشعری در المقالات والفرق ص56
[44] ).از غلات وپیروان بیان بن سمعان تمیمی نهدی از معاصرین امام سجاد(ع) وامام باقر (ع) بود که علی (ع) را خداشمرد وقائل به تناسخ ورجعت شد .ادعای نبوت کرد .نوبختی ،فرق الشیعه ص34 .
[45] ).منسوب به محمدبن نمیر وبه الوهیت علی (ع) اعتقاد دارند. شهرستانی الملل والنحل ج1 220
[46] ).اهل حق به معنی مردان خدا در اصطلاح نا م گروهی است که علی الهی نیز گویند و قائل به حلول و تناسخند و على (ع) را مظهر خدا شمارند.
[47] ).پیرو شخصی به نام حاج بکتاش که پیشوای طریقه ی مذهبی وتصوفی بود هرچند خود را از اهل سنت می دانند ولی بیشتر به غلات شیعه شباهت دارند وبه  چهارده معصوم قائل هستند .
[48]). شیخ صدوق در(‏386 ق)‏، الاعتقادات ، چاپ: قم‏المؤتمر العالمی للشیخ المفید1414 ق‏ ،چاپ: دوم‏ ص97گوید:« اعتقاد ما در باره غالیان و تفویضیان آن است که آنها کافر بخدایند و بدترند از یهود و نصارى و مجوس و قدریه‏ و حروریه‏ (نوعی خوارج) .....»


تاريخ : ٢٧ آذر ۱۳٩۳ | ۱٢:٤٤ ‎ب.ظ | نویسنده : مجید | نظرات ()
  • گسیختن
  • تب یکم